เปลี่ยนนักโทษเป็นนักทอ


28 May
28May


- ทัณฑสถานหญิงจังหวัดเชียงใหม่ มีการฝึกอาชีพต่างๆ ให้กับผู้ต้องขัง ให้มีทักษะ และทางเลือกในการประกอบอาชีพภายหลังจากพ้นโทษ

- แต่กลุ่มทอผ้าไหมยังมีข้อจำกัดในหลาย ๆ ด้าน

- กระบวนการวิจัยทำให้การอบรมการทอผ้าเป็นไปอย่างมีระบบ มีภาคีสนับสนุนจากภายนอก และ สร้างคุณค่าให้แก่ผู้ต้องขังหญิง

-------------


ทัณฑสถานหญิงจังหวัดเชียงใหม่ มีการฝึกอาชีพต่างๆ ให้กับผู้ต้องขังเพื่อให้มีทักษะ ประสบการณ์ และมีทางเลือกในการประกอบอาชีพภายหลังจากพ้นโทษ อาทิ  นวดแผนไทย การประกอบอาหารและเครื่องดื่ม งานศิลปะ การเย็บผ้า และการทอผ้าไทยพื้นบ้าน เช่นการทอผ้าฝ้าย ซึ่งต่อมาเริ่มสอนในวิชาชีพทอผ้าไหมขึ้น 

โดยกลุ่มทอผ้าไหมในทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ เริ่มขึ้นราว พ.ศ. 2556 โดยการริเริ่มของ อารีรัตน์ เทียมทอง ผู้อำนวยการทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ ที่ต้องการ “เปลี่ยนนักโทษเป็นนักทอ”  

หากทว่า “การทอผ้าไหม” เป็นงานหัตถกรรมที่ต้องอาศัยความประณีตละเอียดอ่อน มีขั้นตอนที่สลับซับซ้อน นั่นจึงทำให้ในช่วงแรก กลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหมประสบปัญหาค่อนข้างมาก ทั้งขาดวัตถุดิบและเครื่องไม้เครื่องมือในการทอ  ผู้ต้องขังขาดความรู้และทักษะด้านการทอ  รวมทั้งยังขาดตลาดที่จะเป็นแหล่งรายได้ และเป็นกำลังใจแก่ผู้ต้องขังหญิง ที่ส่วนมากต้องโทษตั้งแต่ 25 ปี ถึงตลอดชีวิต  ซึ่งความต้องการของทัณฑสถานและของผู้ต้องขัง คือ อยากเห็นสินค้าขายได้ มีเงิน หรือมีรายได้จากการขายสินค้ามาหล่อเลี้ยงกลุ่มทอผ้าไหม ซึ่งเป็นกำลังใจให้ผู้ต้องขังทอผ้าไหม และให้เห็นคุณค่าในตนเอง

อย่างไรก็ตาม เหตุที่ยังไม่สามารถนำผ้าไหมออกจำหน่ายได้  เพราะกลุ่มทอผ้าไหมอยู่ในช่วงฝึก ผลงานอาจจะยังไมวิจิตรบรรจง  ขณะที่ผ้าที่ทอเสร็จแล้วก็ยังมีจำนวนไม่มากพอที่จะนำออกไปจัดจำหน่าย เนื่องจากต้องเก็บไว้เป็นสินค้าตัวอย่างในการจัดแสดงผลงานของผู้ต้องขัง  หรือหากเร่งผลิตก็ติดปัญหาการทอที่ไม่ต่อเนื่อง เพราะต้องรออาจารย์ผู้สอนมาขึ้นลายผ้า เลือกสีไหมสำหรับเส้นยืนและเส้นวิ่ง และยังเป็นผู้จัดหาวัตถุดิบรวมถึงซ่อมกี่ทอผ้า ทำให้การฝึกสอนเป็นไปด้วยความล่าช้าและไม่ต่อเนื่อง  นอกจากนี้ข้อจำกัดของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ คือ สถานที่แห่งนี้เป็นสถานที่ปิด การที่คนภายนอกจะเข้าออกบ่อยๆ ก็ทำได้ไม่สะดวกนัก

กระบวนการเปลียนนักโทษเป็นนักทอจึงเป็นไปด้วยความล่าช้า

กระทั่งเมื่อฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นจัดเวที่นำเสนอโครงการ "การสื่อสารศิลปะผ้าไหมสันกำแพง สู่การสร้างการตระหนักและสืบทอดวัฒนธรรม" ซึ่ง ผอ.อารีรัตน์ เทียมทอง มีโอกาสเข้าร่วมฟังการนำเสนอผลการดำเนินงานวิจัยในครั้งนั้น เห็นช่องทางในการพัฒนากลุ่มทอผ้าไหมในทัณฑสถานหญิงจังหวัดเชียงใหม่ จึ่งประสานไปยังผู้เกี่ยวข้อง  พร้อม ๆ กับเสนอโครงการวิจัย “การพัฒนาหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมแบบมีส่วนร่วมของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่” มีอาจารย์จันทร์จิตร เธียรสิริ จากมหาวิทยาลัยฟาร์อีสเทิร์น จังหวัดเชียงใหม่เป็นหัวหน้าโครงการ

งานวิจัยโครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทของกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหมทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่  ศึกษาสภาพปัญหาและกระบวนการผลิต ศึกษารูปแบบและกระบวนการการเรียนการสอนและปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการเรียนการสอนกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหม เพื่อจะนำไปสู่การพัฒนาหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าแบบมีส่วนร่วมของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ สำหรับให้ผู้ต้องขังใหม่ (ผู้ต้องขังที่ถูกจำแนกเข้ามาใหม่ในกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหม ทัณฑสถานหญิง) ได้เรียนรู้และเข้าใจ รวมทั้งเห็นความสำคัญของการทำงานอย่างใส่ใจในทุกกระบวนการทอผ้าไหม ลดการพึ่งพาวิทยากรจากภายนอก

 

เป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม 

โครงการนี้เป็น งานวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม  จึงมีผู้เกี่ยวข้องจากหลาย ๆ ภาคส่วน อาทิ  1)กลุ่มผู้ต้องขังกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหม  2) ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการทำงานของกลุ่มทอผ้าไหมทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ 3) วิทยากร/ผู้เชี่ยวชาญให้ความรู้การทอผ้าไหม 4) นักวิชาการ (อาจารย์จากมหาวิทยาลัยฟาร์อีสเทอร์น) และ 5) หน่วยงานภาคีเครือข่าย เช่นกรมหม่อนไหม ศูนย์เฉลิมพระเกียรติฯ เชียงใหม่ สมาคมสตรีนักธุรกิจจังหวัดเชียงใหม่ สถาบันผ้าทอมือหริภุญไชย องค์กรบริหารส่วนจังหวัดลำพูน และบริษัท กลุ่มเซ็นทรัล จำกัด

โดยกระบวนการวิจัยเพื่อการพัฒนาหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมแบบมีส่วนร่วมของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ ได้มีการศึกษาบริบทของผู้ต้องขัง ปัญหาอุปสรรค รูปแบบและกระบวนการการเรียนการสอน รวมทั้งปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการเรียนการสอนกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหมทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ที่ผ่านมา และพบว่าการเรียนนการสอนในช่วงที่ผ่านมาไม่ต่อเนื่อง ระดับความสามารถ รวมทั้งความสนใจของผู้รับการอบรมแตกต่างกัน ขณะที่ผู้สอนหรือวิทยากร มีเวลาจำกัด อุปกรณ์สำหรับการอบรมไม่เพียงพอ ที่สำคัญคือขาด “หลักสูตร” การอบรม

แนวทางแก้ไขคือ  รวบรวมและเรียบเรียงข้อมูลจากการระดมสมองของผู้ต้องขัง จัดทำเป็น (ร่าง) หลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหม ประกอบด้วย หลักสูตร เอกสารประกอบการสอน/ใบเนื้อหาสาระ และแผนการจัดการเรียนรู้ และจัดทำหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมแบบมีส่วนร่วมของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ (ฉบับสมบูรณ์) คือ เพิ่มการวัดผลความสามารถของผู้เรียนจากการเข้าร่วมโครงการวิจัยฯ 

จากนั้น  ได้กำหนดโครงสร้างของหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมยกดอก  การทดลองใช้หลักสูตร สรุปผลการศึกษาได้ ชื่อหลักสูตร “หลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมยกดอกลำพูน (ลายนารีสานฝัน) สำหรับผู้ต้องขังในทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่”

ขณะที่แนวทางการแก้ไขปัญหาด้านอืน ๆ อาทิ เรื่องวัสดุ อุปกรณ์และเครื่องมือใช้ในการทอผ้าไหมไม่ได้คุณภาพและมีจำนวนไม่เพียงพอ แก้ไขปัญหาโดยการสร้างภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ประสานความร่วมมือ จนได้รับการสนับสนุนทั้งความรู้และงบประมาณจัดหาวัสดุ อุปกรณ์และเครื่องมือ จากกรมหม่อนไหม และศูนย์เฉลิมพระเกียรติฯ เชียงใหม่ สมาคมสตรีนักธุรกิจจังหวัดเชียงใหม่  สถาบันผ้าทอมือหริภุญไชย องค์กรบริหารส่วนจังหวัดลำพูน และบริษัท กลุ่มเซ็นทรัล จำกัด

 

ได้หลักสูตร ได้ภาคีเครือข่าย ได้เปลี่ยนนักโทษเป็นนักทอ

จากการสังเกตของเจ้าพนักงานราชทัณฑ์ปฏิบัติงาน ทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ พบว่า มีการเปลี่ยนแปลงกระบวนการทำงานของผู้ต้องขังในกระบวนการทอผ้าไหม ผู้ต้องขังทำงานได้ดีขึ้น เช่น ในการกรอไหมผู้ต้องขังมีการลำดับขั้นตอนการทำงานได้ดีขึ้น นอกจากนี้จนสังเกตเห็นความสามัคคีของผู้ต้องขังมีมากขึ้นจากแต่ก่อนต่างคนต่างทำ ผู้ต้องขังที่รู้ก็คนเดียวเพราะเป็นการสอนแบบตัวต่อตัว คนที่เรียนก็รู้เพียงคนเดียว แต่หลังจากทำงานวิจัยนี้ ผู้ต้องขังมีการสอบถามกัน ช่วยเหลือกัน แลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างกัน สามัคคีกันมากขึ้น รวมกลุ่มกันแก้ปัญหามากขึ้น

แต่ถึงกระนั้นก็ตาม การพัฒนาผู้ต้องขังให้เกิดทักษะความชำนาญจนเชี่ยวชาญคงต้องอาศัยเวลาให้ผู้ต้องขังได้สั่งสมประสบการณ์มากกว่านี้

 และปัจจุบันมีการขยายผลสร้างอาชีพและรายได้ให้กับผู้ต้องขังกลุ่มวิชาชีพทอผ้าไหมที่กำลังจะพ้นโทษ ร่วมกับร้านจิตรลดา ในมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ โดยมีการคัดเลือกผู้ต้องขังที่มีฝีมือเมื่อพ้นโทษแล้วเข้าเป็นสมาชิกทอผ้าไหม ในโครงการร้านจิตรลดา บ้านกาด จังหวัดเชียงใหม่ต่อไป เพื่อให้มีอาชีพไปประกอบเป็นพลเมืองดีหลังพ้นโทษ

++++++++++++

ขอบคุณภาพประกอบจากจุดประกาย หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ


Comments
* The email will not be published on the website.