สตูลโมเดล พื้นที่ต้นแบบนวัตกรรมการศึกษา


23 May
23May


ผลการศึกษาจากโครงการการสังเคราะห์รูปแบบการจัดการเรียนรู้ชุมชนโดยใช้การวิจัยเป็นฐานเพื่อการขับเคลื่อนนโยบายการศึกษาจากล่างสู่บน (สมพงษ์ จิตระดับ และคณะ, 2561) บ่งชี้ถึงผลลัพธ์การจัดการเรียนรู้ที่มุ่งผลิตผู้เรียนให้มีคุณลักษณะตามความต้องการของชุมชน ผ่านการจัดการเรียนรู้ด้วยโครงงานฐานวิจัย (research based learning: RBL) ใช้ต้นทุนของชุมชนเป็นสื่อในการจัดการเรียนรู้

ซึ่งงานวิจัยครั้งนี้พบกรณีศึกษาที่ดำเนินการตามแนวทางดังกล่าว คือโรงเรียนอนุบาลสตูล อำเภอเมือง จังหวัดสตูล ความสำเร็จของโรงเรียนแห่งนี้ คือ การเสริมสร้างคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนให้สามารถคิดวิเคราะห์ได้อย่างเป็นระบบ มีความคิดสร้างสรรค์ และคิดเชื่อมโยงได้ มีความผูกพันกับท้องถิ่น มีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับชุมชน มีจิตสาธารณะ และกล้าคิดกล้าแสดงออก 

ผลลัพธ์ดังกล่าวเกิดขึ้นได้เนื่องด้วยปัจจัยสำเร็จประการหนึ่งคือ การเข้าร่วมรูปแบบโรงเรียนมาตรฐานสากล ซึ่งส่งเสริมให้ครูมีความพร้อมในการทำวิจัยพัฒนานวัตกรรมการศึกษา เพื่อใช้ในการปรับปรุงคุณภาพการจัดการศึกษาของตนเองได้อย่างอิสระ เป็นเงื่อนไขสำคัญของ การยกระดับคุณภาพการศึกษาให้เทียบเท่ามาตรฐานสากล

นอกจากนี้ผู้บริหารสถานศึกษายังมีวิสัยทัศน์และมุ่งมั่นที่จะเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กรและรูปแบบการจัดการเรียนรู้ของครูในโรงเรียน จึงกล้าคิดกล้าทำนอกกรอบนโยบายที่สั่งตรงมาจากส่วนกลาง นับเป็นอีกหนึ่งปัจจัยของความสำเร็จในการบริหารงานโดยใช้โครงงานฐานวิจัย 

 คิดและทำอย่างอิสระ : หลักคิดสู่ความสำเร็จ

จากตัวอย่างข้างต้นสะท้อนให้เห็นว่าการให้อิสระกับโรงเรียนในการคิดและลงมือปฏิบัตินอกกรอบนโยบายจากส่วนกลางแต่สอดคล้องกับความต้องการและบริบทท้องถิ่น จะส่งเสริมให้เกิดความสำเร็จในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพ อีกทั้ง โรงเรียนอนุบาลสตูลไม่เพียงแต่ส่งเสริมความเข้มแข็งจากภายใน ยังสร้างความเข้มแข็งจากภายนอกชุมชน ด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย เพื่อมุ่งหวังว่าการใช้นวัตกรรมการศึกษาต่าง ๆ จะช่วยพัฒนาคุณภาพการศึกษาได้ และส่งต่อขยายผลไปสู่การกำหนดนโยบายการศึกษาระดับประเทศตามหลักการสร้างนโยบายจากล่างสู่บน ซึ่งจะสอดคล้องกับสถานการณ์และบริบททางการศึกษาของประเทศอย่างแท้จริง

สตูล” จึงเป็นเสมือน “ต้นแบบการบริหารงานโรงเรียนในเขตนวัตกรรมการศึกษา” ซึ่งควรได้รับการศึกษาให้เกิดความชัดเจน และสามารถนำไปใช้ขยายผลในโรงเรียนอื่น ๆ ต่อไปได้ในรูปแบบ “สตูลโมเดล”

ในความสำเร็จมีอุปสรรคซ่อนอยู่

            อย่างไรก็ตาม จากการสัมภาษณ์ผู้บริหารโรงเรียน ยังเห็นถึงอุปสรรคของการบริหารงานตามแนวคิดสตูลโมเดล คือการสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานด้านการศึกษาของจังหวัด และความพยายามในการเปลี่ยนวิธีคิดของครูในโรงเรียนให้มุ่งเน้นการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนให้มากขึ้น รวมไปถึงการสนับสนุนทรัพยากรต่าง ๆ ที่จะช่วยส่งเสริมให้การดำเนินงานภายใต้สตูลโมเดลประสบผลสำเร็จได้ดียิ่งขึ้น อีกทั้งปัจจัยหนุนเสริมดังกล่าวยังไม่มีการศึกษาอย่างชัดเจนว่าต้องประกอบด้วยอะไรบ้าง รวมไปถึงคำถามที่เกิดขึ้นว่า “ใครควรเป็นผู้นำการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ และควรขับเคลื่อนไปในทิศทางใด”


ด้วยเหตุนี้จึงได้มีการศึกษาถึงรูปแบบการส่งเสริมนโยบายโรงเรียนจัดการตนเองภายใต้บริบทแวดล้อมที่แตกต่างกันตามองค์ประกอบเชิงพื้นที่ ศึกษาองค์ประกอบที่เป็นกลไกหนุนเสริมนโยบายโรงเรียนจัดการตนเองให้ประสบความสำเร็จ รวมทั้งศึกษาแนวทางการขยายผลการส่งเสริมนโยบายโรงเรียนจัดการตนเอง เพื่อทำความเข้าใจรายละเอียดรูปแบบการดำเนินงาน สตูลโมเดล ที่จะนำไปสู่การกำหนดโครงสร้างการทำงานของเขตนวัตกรรมการศึกษา

อะไรคือ “เขตนวัตกรรมการศึกษา”

เพราะทุกวันนี้ประเทศไทยมีสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา (สพท.) เป็นจำนวนมาก แต่พบว่าการแก้ปัญหาการศึกษาก็ยังมีความเหลื่อมล้ำ ขณะที่การจัดหลักสูตรการศึกษาเป็นรูปแบบเดียว ดังนั้น แนวคิด “เขตนวัตกรรมการศึกษา”  จึงเป็นไปเพื่อให้การจัดการศึกษามีรูปแบบพิเศษ โดยเขตพื้นที่จะต้องทำให้โรงเรียนในสังกัดมีความอิสระในการบริหารจัดการตัวเอง ยกระดับคุณภาพนักเรียนและโรงเรียนบนความหลากหลายของพื้นที่ ต้องมีการบูรณาการการทำงานในเขตพื้นที่ ทั้งความร่วมมือจากภาคประชาสังคม เศรษฐกิจ ชุมชน

ทั้งนี้ เขตนวัตกรรมการศึกษาจะประกอบด้วยกลุ่มบุคคล คือ “คณะกรรมการบริหารเขตนวัตกรรมการศึกษา” ประกอบด้วย หน่วยงานการศึกษาในพื้นที่  แกนนำและพี่เลี้ยงเพื่อการขับเคลื่อนการปฏิรูปในพื้นที่ ฝ่ายสนับสนุนด้านวิชาการ  ฝ่ายสนับสนุนทุนปฏิบัติการ และ  ผู้ปกครอง ครู นักเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ชุมชน และภาคเอกชน ทั้งหมดจะทำหน้าที่กำหนดนโยบาย  ออกแบบแผนการศึกษาในเขตพื้นที่และหลักเกณฑ์การกำหนดหลักสูตร  รวมไปถึงการกำหนดข้อบังคับและระเบียบที่จำเป็นต่อการบริหารเขตนวัตกรรม โดยเน้นให้เกิดความคล่องตัว และธรรมาภิบาล กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการรับรองหลักสูตรสถานศึกษา และประเมินคุณภาพภายในของสถานศึกษานำร่อง

ขณะเดียวกันคณะกรรมการชุดดังกล่าวยังต้องทำหน้าที่ กำหนดมาตรการส่งต่อผู้เรียนจากระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานไปสู่ระดับที่สูงกว่า รวมไปถึงวิเคราะห์และกำหนดภาระงานของบุคลากรทางการศึกษาในเขตพื้นที่ ฯ ที่รับผิดชอบให้สอดคล้องกับสภาพบริบทเชิงพื้นที่ เพื่อลดภาระงานที่ไม่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ทำให้ครูไม่สามารถใช้เวลาไปกับการคิดแสวงหาวิธีในการปรับปรุงการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนเป็นหลัก รวมไปถึงการพิจารณาคัดกรอง และวิจัยเบื้องต้นเพื่อศึกษาประสิทธิภาพหรือนวัตกรรมการศึกษาที่จะใช้ใน เขตนวัตกรรม และร่วมกับภาคประชาสังคม และภาคเอกชน ในการกำหนดแผนการและสนับสนุนการเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน ส่งเสริม สนับสนุน กำกับดูแลด้านวิชาการ  การร่วมมือระหว่างโรงเรียน และด้านการบริหารที่จำเป็น   ได้แก่ งบลงทุน การบริหารบุคลากร เช่น การอนุมัติย้ายระหว่างโรงเรียน เป็นต้น

สตูลโมเดล 

 สำหรับพื้นที่จังหวัดสตูล ซึ่งเห็นภาพความร่วมไม้รวมมืออย่างชัดเจนจาก  หน่วยงานการศึกษาในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็น สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสตูล ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยความสะดวก (facilitator) และเป็นพี่เลี้ยง (coach) ให้กับสถานศึกษาในเขตนวัตกรรมการศึกษา  แกนนำและพี่เลี้ยงเพื่อการขับเคลื่อนการปฏิรูปในพื้นที่  หรือ ทีมอนุบาลสตูลและเครือข่ายประชาสังคม ซึ่งทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยง (coaching) ในระดับพื้นที่ ฝึกอบรม ศึกษาดูงาน สร้างแกนนำ ให้คำแนะนำ ติดตาม และประเมินผลการดำเนินงานอย่างสร้างสรรค์ ทั้งนี้ทีมพี่เลี้ยงควรคัดเลือกมาจากบุคคลกรในพื้นที่ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ และศึกษานิเทศก์ ยังมี ฝ่ายสนับสนุนด้านวิชาการ  คือทีมบุคลากรจากคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่เข้ามาเป็นปรึกษาเชิงวิชาการ ทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยความสะดวก และสนับสนุนงานด้านวิชาการ อันได้แก่ การออกแบบหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ การวัดประเมินผล การบริหารจัดการในพื้นที่ระดับโรงเรียน รวมไปถึงระดับเขตพื้นที่พิเศษ การศึกษาวิจัย สรุปผลการศึกษา ถอดองค์ความรู้นวัตกรรม การส่งต่อระดับนโยบายและการขับเคลื่อนเชิงพื้นที่ รวมทั้ง สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ทำหน้าที่ สนับสนุนทุนปฏิบัติการ หรืองบประมาณสำหรับการจัดเวทีประชุมเครือข่าย เพื่อสร้างความร่วมมือเชิงพื้นที่เพื่อส่งต่อนวัตกรรมนำสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย กฎหมายการศึกษา และสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) ทำหน้าที่สนับสนุนงบประมาณ ลงพื้นที่ร่วมถอดบทเรียน ศึกษาวิจัย ประชาสัมพันธ์ รวมไปถึงการอำนวยความสะดวกเชิงนโยบายบนสู่ล่าง 

นอกจากนั้นยังมี เครือข่ายผู้ปกครอง ครู นักเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ชุมชน และภาคเอกชน ที่เข้ามาร่วมกับทำงานเพือให้จังหวัดสตูล เป็นอีกหนึ่งตัวแบบด้านการจัดการศึกษาภายใต้แนวคิด “เขตนวัตกรรมการศึกษา” ที่จะเป็นส่วนหนึ่งในการยกระดับการศึกษาของประเทศในอนาคต

++++++++++++

Comments
* The email will not be published on the website.