ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชน: อนาคตการพัฒนาประเทศไทย


09 Oct
09Oct

ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชน: อนาคตการพัฒนาประเทศไทย

บัญชร  แก้วส่อง

           

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี   2542 มาจนถึงปัจจุบัน  มีงานวิจัยและพื้นที่ในการวิจัยมากกว่า 2,000 พื้นที่  มีนักวิจัยทั้งที่เป็นชาวบ้าน  นักพัฒนาของรัฐและเอกชน  นักวิชาการในชุมชน ที่สร้างขึ้นมากกว่า 10,000  คน  งานวิจัยแบบนี้เป็นนวัตกรรมสำคัญของสังคมในการสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนท้องถิ่นด้วยกระบวนการวิจัยแบบนี้  โดยผลลัพธ์เบื้องต้นของการวิจัยมี 3 ประการคือ  1) การสร้างคนในพื้นที่ให้กับสังคม  2) การสร้างความรู้ที่โยงใยกับคนและพื้นที่  และ 3) การสร้างการเปลี่ยนแปลงหรือการพัฒนาในพื้นที่ด้วยกระบวนการวิจัย  สิ่งเหล่านี้ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นถือว่าเป็นการสร้างพุทธะ  สร้างธรรมะ  และสร้างสังฆะ ให้กับชุมชนและสังคม  ดังนั้นโดยพื้นฐานของกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นเองก็เป็นนวัตกรรมภายในตัวเอง

            ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนจึงกำเนิดขึ้นจากกระบวนการวิจัยที่เป็นนวัตกรรมและสร้างผลลัพธ์ วิธีการ รูปแบบ ที่เป็นนวัตกรรม  ที่มีความสอดคล้องกับนิเวศน์วัฒนธรรมของกลุ่มคนและพื้นที่  หรือที่ในหลวงรัชกาลที่ 9 ท่านได้เคยตรัสไว้ว่า ความสอดคล้องกับภูมิสังคมของเรื่องนั้น ๆ   ซึ่งจากผลการดำเนินการมาเกือบ 20 ปี ของวิจัยท้องถิ่นนั้นมีนวัตกรรมเกิดขึ้นมากมาย  แต่ในเบื้องต้นซึ่งเป็นปีแรกของการขับเคลื่อนเรื่องนวัตกรรมอย่างจริงจังโดยการจัดตั้งศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนนั้น  ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นยกตัวอย่างการจัดตั้งศูนย์มาเพียง 11 แห่ง เท่านั้น

  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี 
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนสตูล
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการพัฒนาเด็กและเยาวชนสร้างสรรค์ สุราษฎร์ธานี
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการท่องเที่ยวชุมชนภาคเหนือตอนล่าง
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการแก้ปัญหาหมอกควันชุมชน  ลำปาง
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนภาคตะวันตก
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนแพรกหนามแดง
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการฟื้นฟูภาษาในภาวะวิกฤติ  มหาวิทยาลัยมหิดล
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการจัดการน้ำชุมชน  อุบลราชธานี
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนเกษตรอินทรีย์ ยโสธร
  • ศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนเกษตรกรรมยั่งยืนภาคอีสาน


องค์ประกอบสำคัญของศูนย์วิจัยนวัตกรรมเหล่านี้คือ

ประการแรก   ทบทวนทุนความรู้  ที่ว่าด้วยนวัตกรรมของศูนย์นั้น และวิธีการวิจัยที่ทำให้เกิดนวัตกรรม  ซึ่งโดยทั่วไปแต่ละศูนย์ มีรูปธรรมของสิ่งที่เรียกว่านวัตกรรมรูปแบบต่าง ๆ อยู่แล้ว  แต่ต้องทบทวนค้นหาทำความกระจ่างให้ชัดกับนวัตกรรมนั้น ๆ  และจัดทำเป็นฐานข้อมูลความรู้

ประการที่สอง   ทบทวนทุนนักวิจัยที่มีของศูนย์เพื่อให้เห็นเครือข่ายและศักยภาพในการขับเคลื่อนงานวิจัย  และจัดทำเป็นฐานข้อมูลนักวิจัย

ประการที่สาม  ทบทวนและพัฒนาระบบและกลไกของศูนย์วิจัย  จัดทำเป็นทิศทาง โครงสร้าง หรือระบบและกลไกในการขับเคลื่อนศูนย์วิจัย

ประการที่สี่  ทดลองปฏิบัติการวิจัยเพื่อพัฒนา หรือสร้างนวัตกรรมใหม่

            เป้าหมายของการจัดตั้งศูนย์วิจัยนวัตกรรมชุมชนที่สำคัญคือ  สร้างโอกาสการมีส่วนร่วมของประชาชนที่เป็นคนตัวเล็กตัวน้อยที่อยู่ในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศได้มีโอกาสเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนายุคใหม่ที่เน้นนวัตกรรม  ได้มีโอกาสค้นหาและพัฒนาพร้อมทั้งเข้าถึงนวัตกรรมที่สอดคล้องกับศักยภาพและเป้าหมายชีวิตของเขาด้วย  อย่างน้อยการพัฒนายุคใหม่ที่เน้นนวัตกรรมจะได้ไม่หลงทางยึดนวัตกรรมเพื่อสร้างความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว  จนลืมนวัตกรรมง่าย ๆ บางอย่างที่ทำให้คนอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข  อยู่กับการพัฒนาที่เคารพตนเอง  เคารพคนอื่น  และเคารพธรรมชาติ

จุดสำคัญที่ต้องช่วยกันคิดและขับเคลื่อนต่อคือ  ศูนย์เหล่านี้จะดำเนินการต่อเนื่องและยั่งยืน  พร้อมทั้งมีความเป็นอิสระที่จะดำเนินการเพื่อประโยชน์ของประชาชนฐานรากได้อย่างไร  และจะยกระดับไปสู่แนวทางการพัฒนาประเทศในสองทศวรรษหน้าได้อย่างไร

+++++++++++

Comments
* The email will not be published on the website.