งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น...เครื่องมือสู่การตัดสินใจ


17 Sep

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น...เครื่องมือสู่การตัดสินใจ


          บัญชร  แก้วส่อง

การตัดสินใจของคนในชุมชนท้องถิ่นหลายเรื่องมักจะวางบนฐานความเคยชินหรือความรู้เบื้องต้นที่เคยรับรู้มา  และในหลายครั้งวางบนฐานเฉพาะหน้าของการชี้นำจากผู้มีอำนาจ  ทั้งผู้มีอำนาจทางวิชาการ  ผู้มีอำนาจทางการเมืองการปกครอง   ผู้มีอำนาจทางเศรษฐกิจ  หรือผู้มีอำนาจทางสังคม 

การตัดสินใจของคนปฏิบัติการมักจะติดสินใจตามนโยบายหรือตามวิธีการของหลักวิชาการที่เป็นศาสตร์ที่ร่ำเรียนมา

การตัดสินใจของผู้กำหนดนโยบายมักจะตัดสินใจตามวิสัยทัศน์ของตนเอง หรือ ยึดฐานความรู้เชิงวิชาการเชิงประจักษ์ที่ตนเองเชื่อ

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นช่วยสร้างมิติใหม่แห่งการตัดสินใจได้โดยเฉพาะการตัดสินใจร่วมกันของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง  คนที่มีอำนาจในชุมชนและคนธรรมดาสามัญในชุมชนมีโอกาสร่วมกันเรียนรู้สถานการณ์ปัญหาของชุมชนด้วยกัน  ก่อนจะตัดสินใจร่วมในการแผนการแก้ปัญหาและลงมือปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหาของชุมชน   การตัดสินใจร่วมแบบนี้ช่วยให้ชุมชนมีพลังในการแก้ปัญหาทั้งพลังความคิดที่มาจากหลายส่วนและพลังการปฏิบัติการที่มาจากหลายคน  ผลจากพลังดังกล่าวทำให้ชุมชนขับเคลื่อนการแก้ปัญหาไปได้  และขณะเดียวกันมีพลังที่แฝงอยู่ที่ทำให้ชุมชนเกาะเกี่ยวเป็นพลังที่พร้อมจะขับเคลื่อนประเด็นปัญหาอื่นที่เกิดขึ้นมาใหม่ด้วย

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่ดำเนินการร่วมระหว่างนักพัฒนาที่ปฏิบัติงานการพัฒนาตามภารกิจของหน่วยงานตนเอง กับคนในชุมชนนั้น ๆ ก่อให้เกิดการตัดสินใจใหม่ร่วมกันบนฐานของวิธีการที่เหมาะสมกับชุมชนท้องถิ่นแต่ยังตอบสนองเป้าหมายการพัฒนาของหน่วยงานได้

ความรู้และกระบวนการของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นถึงแม้เป็นความสำเร็จเล็ก ๆ ในสถานการณ์และบริบทเฉพาะแต่ถ้าสังเคราะห์และประมวลออกมาหรือไตร่ตรองอย่างพินิจพิเคราะห์ก็จะเป็นบทเรียนหรือแนวทางที่สำคัญของผู้กำหนดนโยบายที่จะช่วยให้กำหนดนโยบายที่สอดคล้องกับสถานการณ์และมีความเป็นไปได้  ตลอดจนเกิดความยั่งยืนในการจัดการกับปัญหาด้วย

คาถาสำคัญของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น  3  คาถา  ที่นักวิจัยเพื่อท้องถิ่นรับรู้กันโดยทั่วไปอันประกอบด้วย

คาถาแรกโจทย์วิจัยที่มาจากปัญหาและความต้องการของท้องถิ่นที่แท้จริง 

คาถาที่สองคนในชุมชนต้องเป็นนักวิจัยหรือมีส่วนร่วมในกระบวนการวิจัย  

คาถาที่สามการวิจัยต้องมีการปฏิบัติการเพื่อแก้ไขปัญหานั้น ๆ 

ดังนั้นในเบื้องต้นคนในชุมชนต้องลุกขึ้นมากำหนดโจทย์ของชุมชนเอง  และบางส่วนร่วมในการเป็นนักวิจัยและบางส่วนร่วมในการปฏิบัติการต่าง ๆของการวิจัย  การดำเนินการเหล่านี้เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ชุมชนรู้จักตนเอง  ช่วยให้นักพัฒนาที่เข้ามาร่วมในการปฏิบัติการวิจัยเข้าใจความต้องการที่แท้จริงของชุมชน  เข้าใจสถานการณ์และข้อจำกัดของชุมชน และช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายเห็นการเกี่ยวโยงของนโยบายกับความต้องการที่แท้จริงของชุมชนการมีส่วนร่วมของคนที่เกี่ยวข้องตลอดถึงวิธีการที่จะช่วยให้ความคิดเชิงนโยบายบรรลุผล

ตัวอย่างของการวิจัยที่นำเสนอต้องการชี้ให้เห็นว่าการวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือสำคัญของการตัดสินใจได้อย่างไร

กรณีการจัดการลุ่มน้ำจังหวัดเลย  จะเห็นประเด็นปัญหาและวิธีการแก้ปัญหาของชุมชนในพื้นที่ลุ่มน้ำที่หลากหลายแบบ  และที่สำคัญคือการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่  ที่ช่วยกันค้นหาความรู้และลองปฏิบัติการแก้ปัญหาร่วมกัน แต่พลังและความรู้เหล่านี้ก็ยังเป็นเรื่องเฉพาะของแต่ละพื้นที่แต่ละบริบทอยู่  แต่เมื่อร้อยเรียงกลุ่มคนและความรู้เข้ามาก็มีพลังต่อการกำหนดนโยบายสาธารณะของพวกเขาเองขณะเดียวกันก็พยายามผลักดันให้เป็นนโยบายสาธารณะที่แท้จริง

กรณีการวิจัยในพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษ ของชนกลุ่มน้อย  เป็นงานวิจัยของชุมชนกะเหรี่ยงหรือปกากะญอซึ่งเป็นคนตัวเล็กตัวน้อยที่อยู่ในพื้นที่ชายแดนไทย-พม่า  ห่างไกลความเจริญของสังคมไทย      แต่กลายเป็นพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษของประเทศซึ่งต้องเร่งรัดพัฒนาอย่างหนักหน่วง  เป็นงานวิจัยที่สะท้อนให้เห็นความเป็นตัวตนของพวกเขาและประเด็นปัญหาที่พวกเขาเผชิญ  ถ้ามองอย่างเข้าใจจะช่วยให้การตัดสินใจทางนโยบายและการปฏิบัติการดำเนินการไปอย่างเป็นจริงบนฐานการเคารพชีวิตและการดำรงอยู่ของคนตัวเล็กตัวน้อยในพื้นที่พิเศษที่นับวันจะมีมากขึ้นเรื่อย ๆ

กรณีการวิจัยข้ามแดนไทย-กัมพูชา เป็นงานวิจัยชิ้นเล็ก ๆ อีกชิ้นหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงการดำรงอยู่ที่เป็นจริงของคนชายแดนที่ยังต้องมีความสัมพันธ์กับชุมชนอื่นที่อยู่ต่างประเทศทั้งความสัมพันธ์ในเชิงเครือญาติ และความสัมพันธ์ทางการทำมาหากิน วัฒนธรรมและประเพณีอื่น ๆ  ระบบการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนไทยกับชุมชนต่างชาติ  นี่คือการก่อตัวของเสาสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนซึ่งพูดถึงกันน้อยมาก  และอาจจะเป็นตัวแบบข้างหน้าของการทูตพื้นบ้านของสังคมในอนาคตได้  แต่ในปัจจุบันก็เป็นเครื่องมือให้เจ้าหน้าที่รัฐของสองฝ่ายเข้าใจกันมากขึ้นบนฐานงานการสร้างความสัมพันธ์ของชุมชน


Comments
* The email will not be published on the website.