COMMUNITY BASED RESEARCH

"สร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาท้องถิ่น

" ใ ค ร ๆ ก็ ทำ วิ จั ย ไ ด้ "

บทความ


  • 13/10/2018 16:54

บ้านผาหมอนได้ผ่านกระบวนการทางด้านการตลาดที่มีกรอบจากงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นโดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย.สกว.เมื่อปี พ.ศ.2547 จากกรอบงานวิจัยวันนั้นชุมชนสามารถกำหนดทิศทางในการคัดกรองแสวงหาพันธมิตรทางการตลาดการท่องเที่ยวโดยชุมชนให้มีความเหมาะสมต่อการดำเนินกิจกรรมการท่องเที่ยวโดยชุมชนของตนเอง - สุรสิทธิ์ ดลใจไพรวัลย์

Read More
  • 03/10/2018 11:46

สังคมโดยภาพรวมมักจะมองความมั่นคงทางอาหาร ในเชิงปริมาณอาหาร เช่น การมีอาหารบริโภคเพียงพอทำได้อย่างไร หรือจะสามารถอาหารกักตุนอาหารไว้ได้อย่างไร แต่ในสภาพความเป็นจริงแหล่งอาหารประเทศไทย ซึ่งมาจากฐานการผลิตระดับระดับชุมชน กลับถูกทำลายลงเรื่อยๆ จากระบบโครงสร้างสังคมที่เปลี่ยนไป ดังนั้นการสร้างความมั่นคงด้านอาหาร จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องย้อนกลับมาหาทางออกในฐานการผลิตระดับชุมชนท้องถิ่นควบคู่กันไปกับการพัฒนาระบบการสร้างความมั่นคงทางอาหารด้านอื่นๆ จึงเป็นการสร้างให้เกิดทิศทางความมั่นคงด้านอาหารที่ตรงจุดและสามารถทำให้เกิดรูปธรรมความมั่นคงได้จริง

Read More
  • 30/09/2018 08:49

กว่า 2่ ทศวรรษที่ผ่านมางานวิจัยเพื่อท้องถิ่นได้สนับสนุนการวิจัยด้วยการทำงานผ่านระบบและกลไกที่มี ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Node) และพี่เลี้ยง ที่ทำหน้าที่ในการสนับสนุนและประสานงานให้คนในชุมชนทำงานวิจัยเพื่อแก้ปัญหาและพัฒนาท้องถิ่นของตนเอง และยังได้สร้างความร่วมมือกับหน่วยงาน สถาบันวิชาการ หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน มูลนิธิ ฯ เป็นภาคีการทำงานร่วมกับชุมชนด้วยเครื่องมือการวิจัยเพื่อท้องถิ่นในการค้นหาความรู้และการจัดการกับปัญหาในหลากหลายประเด็นที่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัญหาใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นในพื้นที่แต่ละภูมิภาค หลากหลายประเด็น

Read More
  • 26/09/2018 21:34

การจะยกระดับการวิจัยเพื่อท้องถิ่นให้เป็นการปฏิบัติการเด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาวนั้น ต้องมีการวิเคราะห์เชื่อมโยงให้เห็นสถานการณ์โลกและสถานการณ์ท้องถิ่น โดยมีการบริหารจัดการงานวิจัยท้องถิ่นแบบมืออาชีพ พร้อมทั้งการสร้างงานวิจัยที่มีคุณภาพ การดำเนินการดังกล่าวนี้สามารถจะใช้แนวคิดที่เป็นค่านิยมหลักขององค์กร 3 ประการ (T-Think Globally คิดและมองประโยชน์ในภาพรวม R-Research Management Excellence มีความเป็นเลิศด้านการจัดการงานวิจัย F-Force for Change เป็นพลังที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง) มาเป็นแนวในการดำเนินการได้

Read More

โครงการวิจัย


จังหวัดอุบลราชธานี แม้จะมีแหล่งน้ำทั้งที่เป็นห้วย หนอง คลอง บึง บุ่ง ทาม และแม่น้ำอยู่รายรอบพื้นที่การเกษตร แต่ก็ยังประสบปัญหา บางปีน้ำท่วม บางปีประสบภัยแล้ง ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต ความเป็นอยู่ และรายได้ทางเศรษฐกิจ ทั้งนี้ ระบบการจัดการน้ำเพื่อกระจายไปยังพื้นที่เกษตรกรรม มีหน่วยงานรับผิดชอบหลัก 2 หน่วยงานคือ กรมชลประทาน ดูแลเรื่องการส่งน้ำผ่านพื้นที่เกษตรกรรม เช่น คลองชลประทาน หรือคลองส่งน้ำ อีกหน่วยงานคือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทำหน้าที่สนับสนุนเครื่องไม้ เครืองมือ และอุปกรณ์ อาทิท่อส่งน้ำ เครื่องสูบน้ำ เป็นต้น แม้จะมีหน่วยงานหลักดูแล และให้ความช่วยเหลือ แต่เกษตรกรในอีกหลายพื้นที่ก็ประสบปัญหาขาดแคลนน้ำ

หลายปีมาแล้วที่พื้นที่อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราชถูกเลือกให้เป็นหนึ่งในพื้นทีที่เหมาะสมกับการสร้างโรงไฟฟ้าพลังงานถ่านหินซึ่งมีกำลังการผลิตราว 4,000 เมกกะวัต และกับโครงการที่เกิดขึ้น ชาวบ้านมีทั้งฝ่ายที่เห็นด้วยและคัดค้าน ในส่วนของฝั่งคัดค้านมองว่า หากจะลุกขึ้นมาคัดค้าน ก็ยังไม่มีข้อมูลที่รอบด้านและรัดกุมเพียงพอที่จะสร้างการมีส่วนร่วม จึงใช้แนวทางของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น เป็นเครื่องมือในการคลี่คลายปัญหาภายใต้ โครงการ กระบวนการสร้างและใช้ความรู้ รณรงค์เพื่อก่อให้เกิดการตัดสินใจที่เหมาะสมในการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินที่ อ.หัวไทร จ.นครศรีธรรมราช

เกษตรสมัยใหม่ นโยบายด้านการเกษตรของภาครัฐ โดยเฉพาะการปรับเปลี่ยนรูปแบบการผลิต ได้เปลี่ยนแปลงวิถีการผลิตของชาวนาให้เข้าสู่การทำเกษตรสมัยใหม่มากยิ่งขึ้น การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในเรื่องเทคโนโลยีการเกษตรของชาวนาคือการเปลี่ยนในเรื่องพันธุ์พืช ดังกรณีตัวอย่างพื้นที่ภาคอีสาน พบว่า การทำนาของชาวนาอีสานในปัจจุบันเน้นที่การปลูกข้าวเพียงไม่กี่สายพันธุ์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นข้าวพันธุ์ส่งเสริมของหน่วยงานราชการ

ปัญหาที่เกิดขึ้นของผู้พิการ ไม่ใช่เฉพาะเรื่องความพิการทางร่างกาย แต่กลับพบว่าผู้พิการเองก็ต้องเผชิญกับปัญหาต่างๆตามมา เรื่องการเข้าถึงสิทธิประโยชน์ การรับรู้ข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับตนเอง แผนงานการสนับสนุนส่งเสริมคนพิการที่ไม่ตรงตามความเป็นจริง และเข้าสู่วงจรเดิมคือก็ขาดการยอมรับจากสังคม ตอกย้ำกลายเป็นกลุ่มคนผู้ด้อยโอกาสที่ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิ์อะไรได้เท่าไหร่ ผลตามมาคือการเกิดความเหลื่อมล้ำมากขึ้นในสังคมไทย

เมื่อกุ้ง หอย ปู ปลา และทรัพยากรชายฝังอันเป็นเสมือนต้นทุนชีวิตของ กลุ่มประมงพื้นบ้านจังหวัดปัตตานีเริ่มเสื่อมโทรม ทางเดียวที่จะแก้ไขปัญหาได้คือ รวมกลุ่มกับรื้อฟื้น และดูแล กระทั่งกลับมาอยู่ในสภาพปกติเช่นเดิม ถึงกระนั้นก็ตาม แม้ทรัพยากรจะกลับมาอุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านจับสัตว์น้ำได้ในปริมาณที่มากขึ้น แต่ชาวบ้านก็ไม่ได้มีรายได้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย อะไรคือสาเหตุ และจะแก้ไขปัญหานี้อย่างไร

การขาดความรู้และทักษะด้านการทอ ขาดวัตถุดิบและเครื่องไม้เครื่องมือ และขาดตลาดที่จะเป็นแหล่งรายได้ให้แก่กลุ่มทอผ้าไหมจากทัณฑสถานหญิงจังหวัดเชียงใหม่ งานวิจัยโครงการ “การพัฒนาหลักสูตรวิชาชีพทอผ้าไหมแบบมีส่วนร่วมของทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่” จึงเกิดขึ้นเพื่อค้นหาแนวทางการพัฒนาทักษะการทอผ้า หาตลาดและภาคีการทำงานเพื่อการพัฒนากลุ่มทอผ้าไหม

แม้จะอยู่ต้นน้ำ มีน้ำไหลผ่านกว่า 20 ลำห้วย แต่หากการขาดการจัดการที่ดี ย่อมก่อให้เกิดความขัดแย้งดังที่บ้านผาสุข จังหวัดน่าน กระบวนการวิจัยทำให้ชาวบ้านหันกลับมาทบทวน "พฤติกรรม" การใช้น้ำของชุมชน และหาแนวทางแก้ไขรวมกัน

นักวิจัยชาวบ้าน


ใ ค ร ๆ ก็ ท ำ วิ จั ย ไ ด้

  • 10/09/2018 17:29

จากเกษตรกรธรรมดา ๆ และขยับขึ้นมาเป็นผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านที่บ้านนาห้าง ตำบลสำโรง อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี การทำงานรับใช้ชาวบ้านเป็นที่เข้าตา และได้รับการคัดเลือกให้เป็น ผู้ใหญ่บ้าน ในที่สุด “ผมทำงานจริงจัง ทำเพื่อชาวบ้าน เขาก็ให้ความสำคัญ เลยเลือกให้ผมเป็นผู้ใหญ่บ้าน ก็เป็นอยู่ 11 วัน เมื่อกำนันคนเก่าเกษียณอายุ ชาวบ้านก็เลือกผมเป็นกำนัน เพราะผลงานเข้าตา”

Read More
  • 19/08/2018 09:51

ถึงตอนนี้ไม่มีใครไม่รู้จัก "บ้านผาหมอน" ชุมชนปกาเกอะญอ" หรือ "กะเหรี่ยง" แห่งแคว้นมึกะคี ดอยอินทนนท์ บ้านผาหมอน ใช้งานวิจัยในการพัฒนาชุมชนมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2547 จนถึงปัจจุบัน ชุมชนผาหมอนก็ยังคงใช้ "งานวิจัย" เป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน

Read More
  • 01/07/2017 10:06

ปัญญา โตกทอง ร่วมเป็นเครือข่าย “วิจัยเพื่อท้องถิ่น” ในโครงการ “รูปแบบการจัดการน้ำในคลองตำบลแพรกหนามแดง อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม” ในปี 2545 ,โครงการวิจัยของพี่ปัญญาสามารถปรับเปลี่ยนประตูระบายน้ำจากบานทึบเป็น “บานหับเผย” ช่วยลดความขัดแย้งของคน “น้ำจืดและน้ำเค็ม” ที่เรื้อรังมากว่า 20 ปี

Read More
  • 01/07/2017 09:41

ชาญ อุทธิยะ , ปราชญ์ชาวบ้านแห่งบ้านสามขา ต.หัวเสือ อ.แม่ทะ จ.ลำปาง , "อ้ายชาญ" ของน้อง ๆ เข้าร่วมในกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นราวปี 2544 กับโครงการ รูปแบบการจัดการหนี้สินบ้านสามขา -- 11 ปีให้หลัง "สามขา" ถูกใช้เป็นต้นแบบในหลาย ๆ เรื่อง ทั้งการจัดการหนี้สิน การจัดการป่า และ การจัดการน้ำ -- อีกทั้งยังเป็นโรงเรียนให้กลุ่มหน่วยงานและองค์การต่าง ๆ ได้เข้าไปศึกษาหารูปแบบการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอย่างเป็นระยะ ๆ , ปัจจุบัน "อ้ายชาญ" เป็นพี่เลี้ยงดูและรับผิดชอบโครงการวิจัยด้านการจัดการหนี้สินอีกหลายโครงการ

Read More
  • 30/05/2016 00:00

ปี 2544 “ชิ-สุ วิ ช า น พั ฒ น า ไ พ ร วั ล ย์ “ เด็กหนุ่ม “ปกาเกอะญอ” จากบ้านใหม่พัฒนา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของ “งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น” สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย ในโครงการ “การจัดการศึกษาเพื่อฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชนปกาเกอะญอ หมู่บ้านใหม่พัฒนา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่” และ “ชิ” น่าจะเป็น “ปกาเกอะญอ” คนแรก ๆ ที่ปูทางเดินให้กับคนหนุ่มสาวปกาเกอะญอรุ่นต่อ ๆ มาใช้ “กระบวนการวิจัย” ในการแก้ปัญหาของชุมชน , ชิ ในวันนี้ เติบโตเป็นผู้ใหญ่เต็มตัว และยังคงทำหน้าที่ “ร้องเพลงกล่อมโลก” สอนหนังสือที่ มศว. ล่าสุดกำลังไต่บันไดเพื่อ ก้าวเป็น “ดร.”

Read More
  • 30/05/2016 00:00

กำนันเฉินใช้ความพยามในการเสนอความคิดเพื่อที่จะฟื้นภาษาชองให้กลับมา ด้วยการออกไปพูดคุยกันคนในชุมชน เขาพูดเสมอ ๆ ว่านี่ไม่ใช่การฝัน หรือการโหยหาอดีตที่ไม่รู่ว่าจะนำมันกลับมาในช่วงอายุของตนเองหรือไม่ แต่เขายืนยันว่าจะทำทุกวิถีทางเพื่อให้ “ความเป็นชอง” กลับมามากที่สุดโดยเฉพาะเรื่องของภาษา เพราะภาษาชองที่พวกเขาใช้สื่อสารกันในสังคมเล็ก ๆ นั้นเป็นภาษาพื้นเมืองที่กำลังจะสูญหายไปจากเมืองจันทน์…

Read More
  • 30/05/2016 00:00

สุนทร ศรีชาวป่า สลัดผ้าผืนเดียวที่เคยห่อหุ้มร่างกายมานุ่งห่มเสื้อผ้าแบบที่คนพื้นราบใส่ , เขาเดินทางมาพร้อม ๆ กับ “มลาบรี” หมู่บ้านเดียวกันอีก 6 คน นั่งรถตู้ เดินทางเข้ากรุงเทพเพื่อมานำเสนอผล “งานวิจัย” โครงการระบบตัวเขียนเพื่อบันทึกความทรงจำทั้งชีวิต ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น

Read More

เกียวกับงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น


กลไกสำคัญส่วนหนึ่งที่ช่วยในการทำงานบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเกิดประสิทธิภาพสูงสุดคือ คือ โหนด (NODE) หรือ “ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น” ที่กระจายตัวอยู่ในจังหวัดต่าง ๆ ทั่วประเทศกว่า 50 จังหวัด ซึ่งในศูนย์ประสานงานจะมี ผู้ประสานงานและผู้ช่วยผู้ประสานงาน ทำหน้าที่ประสานงานระหว่าง สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นและโครงการวิจัยในพื้นที่

Read More

วิธีวิทยาว่าด้วยกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเรื่องของการค้นหาวิธีวิเคราะห์ความรู้ที่เกิดจากกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่น อันเป็นศาสตร์แห่งการอธิบายชีวิตและความเป็นไปของชาวบ้านโดยกระบวนการดังกล่าวเริ่มจากการร่วมกันศึกษา วิเคราะห์ปัญหาจากปรากฏการณ์ที่ชาวบ้านสัมผัสอยู่ การวิเคราะห์หาทุนเดิมในการทำงานร่วมกัน

Read More

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นมีลักษณะแตกต่างจากงานวิจัยทั่วไป ดั้งนั้นจึงมีคำถามว่า “ทำวิจัยเพื่อท้องถิ่นแล้วได้อะไร” .... องค์ความรู้จากงานวิจัย สามารถนำไปต่อยอด ขยายผล ไปยังพื้นที่อื่น ๆ ดังงานวิจัยทั่ว ๆ ไปได้หรือไม่ อ.กาญจนา แก้วเทพ เมธีวิจัยอาวุโส สกว. และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ ได้มาช่วยมองงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจากมุมมองของนักวิชาการว่ามีองค์ประกอบอย่างไร โดยเฉพาะประเด็นสำคัญคือ ทำวิจัยเพื่อท้องถิ่นแล้วได้อะไร นี่คือ คำตอบ....

Read More

การเขียนรายงาน "วิจัยเพือท้องถิ่น" อาจผิดแผกแตกต่างจากกงานวิจัยทั่ว ๆ ไป ซึ่งสาระสำคัญอยู่ที่กระบวนการทำวิจัย และ ผลที่เกิดขึ้น

Read More

การขอรับทุนควรเริ่มต้นจากการทำ “เอกสารเชิงหลักการ” (Concept Paper) ความยาวไม่เกิน 4-5 หน้า และส่งไปยังศูนย์ประสานงานฯ หรือ (Node) ในพื้นที่ หรือเสนอต่อสกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นโดยตรง กรณีไม่มีโหนด/พี่เลี้ยงดูแล

Read More

โจทย์ของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ต้องเป็นข้อสงสัย เป็นคำถาม หรือเป็นประเด็นที่คนในชุมชนท้องถิ่นเห็นว่ามีความสำคัญ และต้องการจะค้นหาคำตอบร่วมกัน รวมทั้ง ต้องมีคนในชุมชนท้องถิ่นร่วมเป็นนักวิจัยและร่วมในกระบวนการวิจัยเพื่อค้นคว้าหาคำตอบ 3. มีการวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อแก้ไขปัญหา

Read More

จุดเน้นของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น คือ การทำให้ชาวบ้านได้ประโยชน์จากงานวิจัยโดยตรง ให้งานวิจัยมีส่วนในการแก้ปัญหาของชาวบ้าน และเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นจริงในชุมชน ดังนั้น “งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น” จึงเป็น “กระบวนการ” มากกว่า “ผลลัพธ์” ของการวิจัย ซึ่งหมายถึงการเน้นให้ชาวบ้านได้เข้าร่วมในกระบวนการวิจัย ได้เรียนรู้ ได้ผลงานและเก่งขึ้น ช่วยยกระดับการแก้ปัญหา ตลอดจนสามารถใช้กระบวนการนี้ในการแก้ไขปัญหาอื่นๆ ในท้องถิ่น

Read More

ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น


ศูนย์นวัตกรรมการวิจัยชุมชนจังหวัดสตูล

ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสตูลเป็นองค์กรพี่เลี้ยงในการขับเคลื่อนมาตั้งแต่ปี 2544 ได้สนับสนุนการโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดสตูล จำนวนทั้งหมด 71 โครงการที่มีประเด็นงาน คือ การท่องเที่ยวโดยชุมชน การจัดการทรัพยากร การจัดการศึกษา เป็นต้น โดยที่ผ่านมามีโครงการวิจัยได้รับงานวิจัยเด่นของ สกว. จำนวน 5 โครงการ ที่ทั้งเรื่องการท่องเที่ยว ทรัพยากร การศึกษาและส่งเสริมอาชีพ

Read More
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสมุทรสงคราม

ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสมุทรสงคราม , ก่อร่างสร้างตัวขึ้นราวปี 2546 จนถึงปัจจุบัน , เกือบ 2 ทศวรรษของ "ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสมุทรสงคราม" หรือ "โหนด (NODE) แม่กลอง" ผ่านเรื่องราวหลายแง่มุม และเป็นส่วนหนึ่งของกลไกในการขับเคลื่อนสมุทรสงครามไปสู่จังหวัดจัดการตนเอง

Read More